رسیدی ٹکٹ ۔۔۔ امرتا پریتم

رسیدی ٹکٹ ۔۔۔۔امرتا پریتم

التھا ::  ثمین بلوچ

( دوجی لڑی)

خورے ایس کرکے میں ساری عمر لکھدی رہی آں… کہ میری نظر وچ جیہڑا وی ان چا ہُندا اے، اوہ میرا چاہا بن جائے۔ جیویں اُوس وقت میں دنیا نُوں کدی نہیں سوچدی سی، صرف ایہ سوچدی سی کہ میرا ابا میرے تے راضی رہے۔اِنج اج وی دنیا دی کوئی چنتا نہیں، چنتا تے صرف ایہ ہوندی اے کہ میرا اپنا آپ میرے نال خوش ہووے۔ ابے دے سامنے کدی جھوٹ نہیں بولیاسی ، اپنے آپ نال وی جھوٹ نہیں بول سکدی۔

ایہہ اوہ ویلا سی، جدوں گھر وچ تے نہیں… پر رسوئی تے نانی دی حکومت چلدی سی۔ تے پہلی بغاوت میں اوہدے راج وچ ہی کیتی سی۔ میں روز ویکھدی رہندی ساں کہ بورچی خانے دی اک پڑچھتی تے تن گلاس ہور برتناں توں وکھ رکھے ہوندے سن—اوہ گلاس صرف اوہدوں ہی تھلے اُتر دے سن جدوں ابے دے مسلم دوست آؤندے سن تے اوہناں نوں لسی یا چاء پلانی ہوندی سی۔تے فیر دھو مانجھ کے اوہ  گلاس فیر اوتھے ای رکھ دتے جاندے سن۔ فیر اونہاں تن گلاسّاں نال میں وی چوتھا گلاس بن گئی۔ میں نانی نال ضد پا لئی کہ میں کسی ہور گلاس وچ نہ پانی پیواں گی، نہ دودھ، نہ چاء۔نانی اوہ گلاس تے وکھ رکھ سکدی سی، پر مینوں بھوکھا پیاسا نہیں رکھ سکدی سی۔ ایس واسطے  ایہ گل ابے تک اپڑ گئ۔ابے نوں تاں ایہ پتا ہی نہیں سی کہ گھر گلاس مذہب دے حساب نال وکھرے رکھے جاندے نیں۔ اونھاں نوں پتا لگیا تاں میری بغاوت کامیاب ہو گئی۔ فیر نہ کوئی برتن ہندو دا رہیا نہ مسلمان دا۔نانی نوں وی اُس ویلے نہیں پتہ سی تے نہ مینوں… کہ وڈی ہو کے جس دے مونہہ نال میں عشق کرنا اے، اوہ اوس ای مذہب دا ہوئے گا، جس مذہب دے لوکاں دے گھر دے برتن اسی اپنے گھر وچ اچھوت بنا کے رکھدے ساں۔

ہونہار دا مُونہہ تے ہُن تک ویکھیا نہیں سی… پر سوچدی آں، خورے اوس ویلے اوہدے سائے دا ہی اثر سی، جو بچپن وچ ویکھیا سی۔سائے بہت وڈی حقیقت ہوندے نیں۔مُونہہ وی حقیقت ہوندے نیں…پر کِنّی کو دیر؟ سائے…اوہنی ای دیر رہندے نیں جِنی دیر تُسی چاہو—چاہو تاں ساری عمر…سال آندے نیں، لنگھ جاندے نیں، کد کھلوتے نہیں رہندے—پر کئی سائے…جتھے کدی کھلو جاندے نیں،اوہ اُتھے ہی کھلوتے رہ جاندے نیں۔۔۔۔۔

انج تے ہر سایہ کسی وجود دی پرچھائی ہوندی اے، وجود دی محتاج۔ پر کئی سائے ایس قسم دے وی ہوندے نیں جو اس قاعدے توں باہر ہوندے نیں، وجود توں وی آزاد تے انج وی۔۔۔۔۔ کہ اک سایہ پتا نہیں کتھوں، تے کس وجود توں ٹٹ کے تہاڈے کول آ جاندا اے، تے تسی اوہ سایہ لے کے دنیا وچ پھردے رہندے او، تے لبھدے رہندے او کہ ایہ جس وجود توں ٹٹیا سی، اوہ کون اے؟ مغالطے دا کیہ اے، ہو جاندا اے۔ تسی ایہ سایہ کسی ہور دے گلے نال وی لا کے ویکھدے او، کی پتہ ناپ دا ہووے؟ نہیں ہوندا… نہ سہی۔ فیر تسی اوہنوں نھیرے توں پھڑ کے اوتھوں ٹر پیندے او۔

 میرے کول وی اک سایہ سی، ناں دا کی اے، میں وی اوہدا ہک ناں رکھیا سی۔۔۔۔۔راجن! گھر وچ قاعدہ سی کہ سوون ویلے کیرتن سوہلا دا پارٹ کرنا ہوندا سی۔ ایس لئی ابے دا عقیدہ سی کہ جیویں جیویں اوہدیاں سطراں پڑھیاں جاندیاں نیں م تہاڈے آلے دوالے اک قلعہ تعمیر ہوندا جاندا اے، تے پاٹ پورا ہوون نال تسی ساری رات ہک قلعے دی حفاظت وچ ہوندے او، فیر باہر توں کسی دی مجال نہیں ہوندی کہ اوہ قلعے وچ آ سکّے۔ ایس لئی تسی سب طرح دے انکار توں آزاد ہو کے ساری رات سوندے او۔ ایہ پاٹ سوون ویلے کرنا ہوندا سی، اکھاں نیندر نال بھریاں ہوندیاں سن، ایہ ادھورا وی رہ سکدا سی۔ ابے دے مطابق، آخری جملہ تک ایہ پورا کرنا ہوندا سی، کیونکہ جے آخری جملے چھٹک جان تاں قلعہ بندی وچ کوئی جھیت یا فاصلہ رہ جاندا، تے اوہ پوری حفاظت نہیں دے سکدا۔ ایس واسطے آخری تک ایہ پاٹ کرنا ہوندا۔ میں حالے بہت نکی جئی سی، فکر ہوون لگی کہ ایہ پاٹ پورا ہویا تے میرے گرد قلعہ تعمیر ہو جاوے گا۔ تے راجن میرے خواباں وچ کیس طرح آئے گا؟ میں قلعے دے اندر ہوواں گی، او باہر۔ ایس لئی سوچیا کہ پاٹ زبانی یاد اے، اپنی چارپائی تے بیٹھ کے ہولے ہولے کرنا اے۔ میں یاد نال اوہدی کچھ سطراں چھوڑ جاواں گی، قلعہ پوری طرح بند نہیں ہووے گا، تے اوہ کھلی رہ گئی جھیت توں اندر آ جایا کرے گا۔ پر ابے نے ایس قاعدے دی صورت بدل دتی۔ ایس دی بجائے کہ سب اپنی اپنی چارپائی تے بہہ کے اپنا اپنا پاٹ کرن، اوہناں قاعدہ بنا دتا کہ میں اپنی چارپائی تے بہہ کے اچی آواز وچ پاٹ کراں گی تے سارے اپنی اپنی چارپائی تے بہہ کے اوہنوں سنن گے۔ خورے ایس لئی کہ دور رشتے وچوں اک منڈا تے اک نکی جئی کڑی ابے کول ہی رہندے سن تے پڑھدے سن، تے اوس کڑی نوں ایہ پاٹ یاد نہیں سی رہندا۔ ایس کر کے پاٹ دی کوئی وی سطر چھڈی نہیں جا سکدی سی۔ ایک دو وار اوہنوں چھوڑن دی کوشش کیتی، پر ابے نے بھل ٹھیک کرا کے اوہ سطراں وی پڑھوا دتیاں۔ فیر وڈی سوچ بچار توں بعد ایہ حل لبھیا کہ کیرتن سوہلا دا پاٹ کرنے توں پہلاں ای میں راجن نوں یاد کر کے اوہنوں اپنے کول بلا لواں، تاکہ اوہ قلعے دی دیواراں بنن توں پہلاں ہی قلعے دے اندر آجاوے۔

اوس ویلے میں دساں ورہیاں دی سی، ہُن چالیاں ورہیاں بعد جدوں ایہ گل سوچدی آں تاں لگدا اے کہ جس ہستی لئی ایہ لگن سی، اوہ  ضائع نہیں گئی۔ میرے آلے دوالےحفاظتی قلعے بنے وی، تے ٹٹے وی، پر اوہدا وجود کسے نہ کسے روپ وچ ہمیشہ میرے نال رہیا۔ کدے انسان دے مُونہہ دی شکل وچ، کدے قلم دی شکل وچ، تے کدے خدا دی ذات وانگو—واحد توں بےحد ہوندا—کدی کسے کتاب دے ورقیاں وچوں ابھر کے سامنے آ جاندا، تے کدے کسے کینوس وچوں نکل کے میرے ول اُتر آندا۔ دھوئیں دی لکیر وچوں زائر دی صورت وی نظر آیا، کسے گیت دے بول وچوں وی نکل پیا، کسے پھُل دی کھِلدی پنکھڑی وچوں وی جھلکیا، تے سمندر دے پانی وچ ہلدی ہوئے چن دے سائے وچ وی ۔ تے سنگھڑی تنہائی دے ویلے اوہ دریاواں نوں چیرکے وی میرے تک اپڑیا—میرے جسم دیاں رگاں وچ وگدے خون دے دریاواں نوں پار کر کے۔ تے اوہدے وجود دا رنگ جیہڑا بےزاری توں زرد ہو جاندا سی اوہ وی سرخ ہون لگ پیا۔

ایہہ ۔۔۔۔۔۔۔ ہن گوشت پوست دے وکھالے دیندے وجود توں لے کے رنگاں تے خوشبوآں وچوں لنگھدا ہویا، فکراں تے خواباں دی اُس حد تک اپڑ گیا اے جتھّے کسی راہگزر دی نِکی جئی چنگیائی وی اوس دا وجود لگدی اے، تے اکھاں پانی نال بھر جاندیاں نیں۔

میرے واسطے جسم توں بغیر کُجھ وی نہیں۔ ہر شے دا وجود گوشت پوست وانگر اے، جس نوں میں ہتھ لا سکدی آں، جیہڑا میرے جسم وچوں لنگھ سکدا اے۔ نِکی عمر وچ، جدوں گرو ہرگوبند یا گرو گوبند سنگھ دا خواب آندا سی، میں انہاں دے گھوڑے نوں، باز نوں تے گلے وچ پئی تلوار نوں ہتھ لا کے ویکھدی ساں۔ دُوروں سجدہ نہیں ساں کردی! اینج ای پھلاں تے پتّیاں دیاں شاخاں بانہواں وچ بھر لیندی ساں۔ ہن وی جدوں کسی دے گلے لگدی آں، سارا جسم کنب جاندا اے، تے احساس دےکساو نال میرے ساہ تپ جاندے نیں۔ بڑے سالاں دی گل اے۔۔۔۔۔۔۔ اک واری کوئی میرے کول بیٹھا سی۔ اوس دی جیب وچ میلا جیہا رومال سی۔ اوس نوں رومال دی لوڑ پئی تاں میں نواں دے کے اوس دا پرانا رومال اپنے کول رکھ لیا۔ او بڑے سال میرے کول رہیا۔ جدوں وی میں اوس نوں ہتھ لاندی ساں تاں میرے متھے دیاں رگاں سلگ جاندیاں سن۔ کوئی کوئی بیج پتا نہیں کیہو جئے ہوندے نیں۔ اک واری خون تے گوشت وچ اگ جاون، تاں فیر بھاویں ہنیریاں چلن، سُوکا پوے، انہاں دے پتے جھڑ جان، شاخاں ٹُٹّ جان، پر اوہ جڑاں توں نہیں اُکھڑدے۔ اک “کِسے چہرے دا قصور” تے دوجا “لفظ دا ادب” ایہو جئے بیج نیں، جیہڑے نِکی عمر وچ میرے اندر اگ پئے۔ فیر عقیدے ٹُٹّے۔ اینج ٹُٹّے کہ میں سوچدی ساں۔۔۔۔۔۔۔ کہ ایہہ دونویں درخت وی جڑاں توں اُکھڑ جان گے۔ کدی کدی اینج لگدا کہ اوہناں دا ناں نشان وی نہیں رہیا۔ پر دل دی سُکھی مٹّی وچوں اوہناں دیاں شاخاں فیر نکل آندیاں نیں، بور پے جاندا اے، تے میرے سانہواں وچ اوہناں دی خوشبو آن لگ پیندی اے۔ انہاں احساسی درختاں دا ہک بیج میں اپنے ہتھ نال اگایا سی، تے دوجا میرے والد نے۔ کسی کتاب دا ورقہ زمین تے ڈگ جاندا تاں اوہ ادب نال چُک لیندے۔ کدی بھلے وچ میرا پَیر اوس ورقے تے آ جاندا تاں ناراض ہو جاندے۔ ایس لئی حرفاں دا ادب میرے دل وچ بیٹھ گیا، تے نال ای اوہناں دا وی جنہاں دے ہتھ وچ قلم ہوندا سی۔ ویکھدی وی اینج ای ساں۔۔۔۔۔۔۔ بھائی کاہن سنگھ جی والد دے بیلی سن۔ جدوں وی آندے۔۔۔۔۔۔۔ گھر دی دہلیز ادب نال معمور ہو جاندی سی۔ والد دے گرو، سنسکرت دے عالم دیال جی دی تصویر ہمیشہ اوہناں دے سرہانے لگی رہندی سی۔ اوس پاسے لتّاں کرنا منع سی۔ ایس لئی جدوں میں وڈی ہوئی، اپنے ہم عصراں واسطے وی میرے کول ادب سی۔ پر اپنے ہم عصراں نال جیویں اداس تجربے ہوئے نیں، میں حیران ہوندی آں کہ ایہہ درخت جڑاں توں سُک کیوں نہیں گیا؟ اینج سوچدی آں۔۔۔۔۔۔۔ میرے ہم عصر صرف اوہی نیں جنہاں نال میرا واسطہ پیا؟ وقت تے حدّاں توں پَرے وی کوئی ہوندا اے۔ کِنے ای زان زاکس  جنہاں نے میرے حرفاں تے قلم آلے درخت نوں سینچیا اے۔ فیر وی  جےاوہ  ہرا رہ گیا اے تے میں حیران کیوں آں ؟